เปลี่ยนความไม่รู้ ให้เป็นปัญญา เปลี่ยนปัญหา ให้เป็นหลักสูตร

ปัญหาขยะมูลฝอยเป็นหนึ่งในความท้าทายสำคัญขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศ โดยเฉพาะพื้นที่ชุมชนที่มีการขยายตัวของประชากรและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ส่งผลให้ปริมาณขยะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การแก้ไขปัญหาด้วยการเก็บและกำจัดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถสร้างความยั่งยืนได้ หากขาดการสร้างความรู้ ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมของประชาชน เทศบาลตำบลควนโดน จังหวัดสตูล จึงได้ร่วมมือกับนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และวิทยาลัยสตูล พัฒนาต้นแบบการจัดการขยะอย่างยั่งยืน โดยยึดหลักคิด "เปลี่ยนความไม่รู้ ให้เป็นปัญญา เปลี่ยนปัญหา ให้เป็นหลักสูตร" ซึ่งมองว่าปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชนไม่ใช่อุปสรรค แต่เป็นโอกาสในการสร้างองค์ความรู้และพัฒนาศักยภาพของคนในพื้นที่ จุดเริ่มต้นของโครงการเกิดจากการสำรวจสถานการณ์การจัดการขยะของชุมชน การวิเคราะห์องค์ประกอบของขยะ และการศึกษาพฤติกรรมของประชาชน ก่อนนำข้อมูลที่ได้มาร่วมกันออกแบบแนวทางการจัดการขยะที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของเทศบาล ผู้นำชุมชน โรงเรียน อาสาสมัครสาธารณสุข และประชาชนทุกภาคส่วน ทำให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันและสร้างความตระหนักถึงคุณค่าของทรัพยากรที่ซ่อนอยู่ในขยะ
ผลลัพธ์ที่สำคัญของโครงการไม่ได้หยุดอยู่ที่การลดปริมาณขยะหรือการเพิ่มอัตราการคัดแยกขยะเท่านั้น แต่ยังนำไปสู่การพัฒนา หลักสูตรการเรียนรู้ด้านการจัดการจัดการขยะมูลฝอย มากกว่า 10 หน่วยการเรียนรู้ ที่สามารถนำไปใช้ในการฝึกอบรมบุคลากรขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงเรียน และชุมชน ตลอดจนใช้เป็นต้นแบบในการถ่ายทอดองค์ความรู้ไปยังพื้นที่อื่นได้อย่างเป็นระบบ หลักสูตรดังกล่าวบูรณาการทั้งความรู้ทางวิชาการ ประสบการณ์จากการปฏิบัติจริง และบทเรียนที่เกิดจากการแก้ไขปัญหาในพื้นที่ ทำให้ผู้เรียนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริง
การวิจัยไม่ได้สิ้นสุดเพียงการตีพิมพ์ผลงานทางวิชาการ แต่สามารถสร้างผลกระทบเชิงสังคมผ่านการพัฒนาหลักสูตร การเสริมสร้างศักยภาพของคนในชุมชน และการสร้างต้นแบบการบริหารจัดการที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ ภายใต้ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชน ต้นแบบการจัดการขยะอย่างยั่งยืนของเทศบาลตำบลควนโดน จึงเป็นตัวอย่างของการใช้ "ปัญหา" เป็นฐานของการเรียนรู้ เปลี่ยน "ความไม่รู้" ให้กลายเป็น "ปัญญา" และต่อยอดองค์ความรู้สู่ "หลักสูตร" ที่สามารถขยายผลได้ในวงกว้าง อันเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน และสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในด้านเมืองและชุมชนที่ยั่งยืน การบริโภคและการผลิตที่รับผิดชอบ และการสร้างชุมชนนักพัฒนาในอนาคต

ผู้เขียนบทความ: อาจารย์เฉลิมพันธ์ แก้วกันทะ
กลุ่มวิจัยสุขภาพชุมชนชายขอบ สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
MFU x PSU Collaboration Grant, Thailand